روز جمعه، بیت کوین، اتریوم و سایر ارزهای دیجیتال بزرگ بازار با ریزش قیمت مواجه شدند؛ موضوعی که بسیاری از کارشناسان علت آن را به یک استارتاپ مستقر در پکن نسبت میدهند که مدلی را به صورت رایگان عرضه کرده که بهترین مدل شرکت آرکنتوپیک (Anthropic) در زمینه کدنویسی را شکست داده است.
شرکت «مونشات ایآی» (Moonshot AI) روز پنجشنبه از مدل Kimi K3 رونمایی کرد و تا صبح روز جمعه، سهام شرکتهای هوش مصنوعی و نیمهرسانا در سراسر آسیا با موج فروش گسترده مواجه شد؛ چرا که معاملهگران این اتفاق را «لحظه کیمی» نامیدند. این رویداد، یادآور شوک ناشی از مدل «دیپسیک» (DeepSeek) بود که پیش از این حدود ۶۰۰ میلیارد دلار از ارزش بازار انویدیا را تنها در یک جلسه معاملاتی نابود کرده بود.
چیزی که مونشات ساخته، یک مدل با ۲.۸ تریلیون پارامتر و پنجره بافت (Context Window) یک میلیون توکنی است که تقریباً چهار برابر بزرگتر از نسخه قبلی آن است. این مدل بر اساس طراحی «ترکیبی از متخصصان» (Mixture-of-Experts) کار میکند؛ به این معنی که برای هر کار مشخص، تنها بخش کوچکی از خود را فعال میکند (در این مورد، ۱۶ متخصص از میان ۸۹۶ متخصص)؛ و این دقیقاً همان روشی است که باعث میشود اجرای مدلی با این عظمت، کمهزینه و ارزان باقی بماند.
بر اساس اطلاعیه وبلاگ فنی مونشات، تغییرات معماری در این مدل، کارایی مقیاسپذیری آن را در مقایسه با نسل قبلی خود حدود ۲.۵ برابر افزایش داده است.
در جدول امتیازات کدنویسی فرانتاند چتبات آرنا (Arena)، مدل K3 امتیاز ۱۶۷۹ را کسب کرد؛ در حالی که مدل Claude Fable 5 از شرکت آنتروپیک امتیاز ۱۶۳۱ و مدل GPT-5.6 از شرکت اوپنایآی امتیاز ۱۶۱۸ را به دست آوردند. به این ترتیب، مدل چینی کیمی رتبه اول را به خود اختصاص داد و در شش رده از هفت رده موجود، در صدر قرار گرفت.
مدل قبلی خود شرکت مونشات در رتبه هجدهم قرار داشت؛ این یعنی یک جهش ۱۷ پلهای تنها در یک نسخه ارتقاء یافته. البته در تستهای گستردهتر مربوط به دانش عمومی، K3 پس از پیکربندیهای برتر کلاد و اوپنایآی قرار میگیرد و جلوتر از آنها نیست؛ بنابراین، این موفقیت مربوط به یک حوزه تخصصی (کدنویسی) است و شامل همه زمینهها نمیشود.
اما بخشی که ارزشگذاری شرکتها را به لرزه درآورده، نوع مجوز (لایسنس) آن است. مدل K3 به صورت «وزنباز» (Open-Weight) ارائه شده و نسخه کامل آن قرار است در تاریخ ۲۷ ژوئیه به صورت عمومی منتشر شود. این یعنی هر کسی میتواند آن را دانلود کند، روی سختافزار خود اجرا کند و به هیچکس هم پولی پرداخت نکند.
آنتروپیک ماه گذشته مدل Fable 5 را منتشر کرد و اوپنایآی نیز یک هفته پیش GPT-5.6 را روانه بازار کرد که هر دو مدل تجاری، انحصاری (پشت درهای بسته) و پولی هستند. فرضیهای که پشتوانهی صدها میلیارد دلار هزینهکرد در زیرساختهای هوش مصنوعی قرار دارد، این است که قابلیتهای لبه تکنولوژی (Frontier) همچنان نایاب، گرانقیمت و در انحصار آمریکا باقی خواهند ماند.
اما یک مدل رایگان چینی که در صدر جدول برنامهنویسی قرار گرفته، استدلالی مستقیم بر ضد این فرضیه است.
در این میان، رقبای داخلی مونشات بیشترین ضربه را خوردند؛ به طوری که سهام شرکت Z.ai حدود ۲۷ درصد و شرکت MiniMax حدود ۱۶ درصد سقوط کرد.
برای بازار کریپتو، این موانع و بادهای مخالف بیشتر از طریق بازارهای مالی بیرونی تأثیرگذار بودهاند تا اتفاقات درونشبکهای (Onchain). بیتکوین تمام این هفته جهت حرکت خود را از بخش نیمهرساناها گرفته است.
جمعه گذشته، در روزی که شاخص کاسپی (Kospi) کره جنوبی ۸ درصد جهش کرد و شرکت اسکی هاینیکس (SK Hynix) سهام سپردهگذاری آمریکایی خود را به ارزش ۲۶.۵ میلیارد دلار قیمتگذاری کرد، بیتکوین ۴ درصد رشد داشت. اما این جمعه، بیتکوین ریزش کرد چون انتشار یک مدل هوش مصنوعی در پکن باعث شد همان معاملات (روی تراشهها) گران و بیش از حد ارزشگذاریشده به نظر برسند.
با این حال، یک تأثیرپذیری ملموستر و عمیقتر نیز در زیر پوست این ماجرا وجود دارد.
ماینرهای بیت کوین دو سال گذشته را صرف تغییر موقعیت خود به عنوان موجران دیتاسنترهای هوش مصنوعی کردهاند؛ آنها با این فرض که تقاضا برای محاسبات آموزش و استنتاج هوش مصنوعی دائماً رو به افزایش است، قراردادهای اجاره بلندمدتی را با توسعهدهندگان مدلها امضا کردهاند.
این ایده بر پایه «کمیاب بودن منابع» قیمتگذاری شده است. اگر مشخص شود که قابلیتهای لبه تکنولوژی به صورت رایگان از طریق یک مدل وزنباز (که با منابع کمتری هم اجرا میشود) در دسترس است، مستأجران دلیل کمتری برای امضای قرارداد خواهند داشت؛ در نتیجه، استراتژی چرخش ماینرها به سمت هوش مصنوعی — که ارزش چندین شرکت عمومی بیتکوین را بالا نگه داشته بود — پایگاه و ثبات خود را از دست میدهد.
تصور میشد که عرضه دیپسیک هجده ماه پیش این درس را به بازار داده باشد؛ واکنش بازار در آن زمان شدید اما کوتاهمدت بود. انویدیا احیا شد، بیتکوین بازگشت و هزینههای سرمایهای (Capex) همچنان بالا رفت.
اما آنچه این بار متفاوت است، جایگاهی است که کریپتو به خود اختصاص داده است. در ژانویه ۲۰۲۵، بیتکوین همراه با بخش فناوری سقوط کرد چون یک دارایی پرریسک در یک جلسه معاملاتیِ ریسکگریز بود. اما در جولای ۲۰۲۶، بیتکوین به عنوان بازتابی اهرمدار از خود چرخه سرمایه هوش مصنوعی معامله میشود؛ یک هفته با عرضه سهام یک شرکت تراشهسازی کرهای صعود میکند و هفته بعد با انتشار یک مدل چینی ریزش میکند. وزن کدهای این مدل ده روز دیگر مشخص میشود؛ آن زمان است که بازار خواهد فهمید آیا این بنچمارک و رکورد پابرجا میماند یا خیر.
منبع: Coindesk
