طبق دادههای موسسه RootData، در سال ۲۰۲۶ بیش از ۱۰۰ پروژه کریپتویی تعطیل شده، اعلام ورشکستگی کرده یا به طور کامل و دائمی از دسترس خارج شدهاند و سرعت این روند در حال افزایش است. تنها در یک هفته در اواخر ماه جولای، چهار شرکت بزرگ تعطیلی یا ثبت درخواست ورشکستگی خود را اعلام کردند: صرافیهای BitMEX و BitMart، بلاکچین Movement Labs و پلتفرم Storj Labs.
این خروجها و تعطیلیها تمامی سطوح صنعت از جمله صرافیها، کیفپولها، پروتکلهای وامدهی دیفای (DeFi)، بازارهای NFT و بلاکچینهای لایه یک را در بر میگیرد. حتی یک پاراچین کامل پولکادات به نام مونبیم (Moonbeam) در تاریخ ۳۱ جولای برای همیشه تعطیل شد و کاربرانی را که داراییهای خود را به موقع به زنجیرههای دیگر منتقل نکرده بودند، بلاتکلیف گذاشت.
مدتی است که زیستبوم (اکوسیستم) لایه دوم اتریوم از رشد انفجاری اولیه خود فاصله گرفته و در حال کوچک شدن است. شبکههای لایه دو در سال ۲۰۲۳ و پس از پیشرفتهای تکنولوژیکی که هزینههای تراکنش را به شدت کاهش داد و راهاندازی زنجیرههای اختصاصی را برای شرکتها آسان کرد، جهش بینظیری داشتند. این شبکهها تراکنشها را خارج از اتریوم پردازش، دستهبندی و دوباره روی بلاکچین اصلی ثبت میکنند که به آنها اجازه میدهد در عین اتکا به امنیت اتریوم، تراکنشهای سریعتر و ارزانتری ارائه دهند.
اما با آسانتر شدن راهاندازی یک زنجیره، تعداد لایه دوهای عمومی به شدت افزایش یافت و بازاری شلوغ و بدون تمایز خاص ایجاد کرد.
بن فیش (Ben Fisch)، مدیرعامل Espresso Systems به کویندسک گفت:
تعداد بسیار زیادی لایه دو عمومی وجود داشت که صریحاً به عنوان یک محصول منطقی نبودند، زیرا هیچ دلیلی برای داشتن نسخههای متعدد از یک چیز یکسان وجود ندارد. ما در حال حاضر در فاز یکپارچهسازی و غربالگری لایه دوهای عمومی هستیم، نه کل لایه دوها.
رهبران این صنعت استدلال میکنند که این تصفیه و ریزش، منعکسکننده یک تغییر گستردهتر در کل بازار کریپتو است، نه مشکلی که صرفاً محدود به شبکههای مقیاسپذیری اتریوم باشد.
مارک اولشوسکی (Marek Olszewski)، همبنیانگذار لایه دو Celo به کویندسک گفت:
در حال حاضر یکپارچهسازی در تمام بخشهای کریپتو در حال رخ دادن است، نه فقط لایه دو؛ از پروتکلهای دیفای گرفته تا صرافیهای غیرمتمرکز (DEX) و تامینکنندگان زیرساخت. این نشانهای از بالغ شدن این صنعت است. شبکههایی که در این دوره دوام میآورند، همانهایی هستند که مردم واقعاً از آنها استفاده میکنند و به آنها وابسته هستند.
نیک پوکرین (Nick Puckrin)، موسس Coin Bureau نیز در پستی در شبکه اجتماعی X نوشت:
به ازای هر پروژه کریپتویی که خبر تعطیلی آن را میشنوید، شاید ۱۰ پروژه دیگر وجود دارند که بیسروصدا در حال انجام همین کار هستند. شاید این یک «تخریب سازنده» برای چرخه بعدی باشد.
اورکون ماهیر کیلیچ (Orkun Mahir Kılıç)، همبنیانگذار و مدیرعامل Chainway Labs (سازنده لایه دو بیتکوین Citrea) گفت که موج تعطیلیها نشاندهنده بالغ شدن بازاری است که در آن جذب سرمایه سختتر شده و سرمایهگذاران سختگیرتر شدهاند.
ماهیر کیلیچ به کویندسک گفت:
شرکتهای مختلف دلایل و مشکلات زیربنایی متفاوتی برای تعطیلی دارند. الگویی که شاهد شکلگیری آن هستیم، واقعاً یک مشکل ذاتی در اکوسیستم لایه دو نیست. بازار و فناوری در حال بالغ شدن هستند، سرمایهگذاری بسیار کندتر و محتاطانهتر شده است و تنها پروژههایی با مدلهای کسبوکار درست و تعریف شفاف از مسئله دوام خواهند آورد.
او استدلال کرد که این الگو در سراسر صنایع فناوری رایج است:
این الگوی تعطیلی و یکپارچهسازی منحصر به لایه دوها یا کریپتو نیست؛ بلکه در فناوری بسیار رایج است. ما شاهد اجرای الگوی مشابهی در زمان ترکیدن حباب اینترنت (داتکام) بودیم و احتمالاً به زودی شاهد بروز همین مسئله در هوش مصنوعی نیز خواهیم بود.
از نظر او، تصفیه فعلی در نهایت اکوسیستم را تقویت میکند. ماهیر کیلیچ گفت:
پس آیا این یکپارچهسازی خوب است؟ در کوتاه مدت دردناک، اما در درازمدت سالم است. این روند، نقطه پایه را دوباره به سمت حفظ کاربر و استفاده واقعی تنظیم میکند. زنجیرههایی که انتظار داشتند کاربران صرفاً به دلیل بهتر بودن فناوری مهاجرت کنند، همانهایی هستند که اکنون در حال تعطیلی یا ادغام هستند. پروژههایی که باقی میمانند آنهایی خواهند بود که نیازهای فعلی کاربران را برطرف میکنند.
لورنزو والنت (Lorenzo Valente)، مدیر تحقیقات در Ark Invest بر موضوع یکپارچهسازی کریپتو تاکید کرد. او در X نوشت:
اعتقاد دارم کریپتو در حال گذراندن بزرگترین فاز یکپارچهسازی و ریزش در تاریخ خود است؛ بسیار عمیقتر از بازارهای نزولی قبلی. ساختار بازار تغییر کرده است. سرمایهها بسیار انتخابیتر شدهاند و تیمها و صرافیهای بدون انطباق واقعی محصول با بازار (PMF) در حال تعطیل شدن هستند. تمرکز درآمد در حال حاضر در تمامی لایهها (برنامهها، میانافزارها، لایه یکها و…) به بالاترین حد خود رسیده ست: به عنوان مثال Hyperliquid و Pump.fun حدود ۶۷ درصد از کل درآمد برنامهها را به خود اختصاص دادهاند.»
موج سال ۲۰۲۶ از نظر ساختاری با آخرین فروپاشی بزرگ کریپتو در سال ۲۰۲۲ (زمانی که کلاهبرداری و اهرمهای مالی به هم پیوسته، پروژههای Terra ،Celsius و FTX را به سرعت نابود کرد) متفاوت است. این بار هیچ نقطه دومینویی واحدی برای سرایت بحران وجود ندارد؛ در عوض، یک محاسبة سراسری در صنعت در حال رخ دادن است که تمام خوشبینیهای حاصل از روی کار آمدن دونالد ترامپ طرفدار کریپتو در اوایل سال ۲۰۲۵ را خنثی میکند.
شکست مدل درآمدی مبتنی بر توکن
اکثر پروژههایی که اکنون در حال تعطیل شدن هستند، هرگز به معنای واقعی و سنتی درآمدزایی نداشتند. آنها به مهندسان خود توکن میدادند، نقدینگی را با توکن سوبسید میکردند و ممیزیهای امنیتی را با توکن تامین مالی میکردند. تا زمانی که آن توکنها ارزش دلاری خود را حفظ میکردند، سیستم کار میکرد. متاسفانه، اکثریت قاطع آلتکوینها در طول بازار نزولی اخیر بین ۷۰ تا ۹۰ درصد از ارزش خود را از دست دادند و محاسبات بودجه و دوام شرکتها را کاملاً به هم ریختند.
پلتفرم Tally، یک ابزار DAO که حاکمیت بیش از ۵۰۰ پروتکل از جمله Uniswap ،Arbitrum و ENS را تامین میکرد، بیش از ۱ میلیارد دلار پرداخت را پردازش کرده و به تامین امنیت تا ۸۰ میلیارد دلار ارزش آنچین کمک کرده بود. اما باز هم نتوانست دوام بیاورد. دنیسون برترام (Dennison Bertram)، همبنیانگذار آن هنگام اعلام تعطیلی نوشت:
حداقل در حال حاضر، هیچ کسبوکار مبتنی بر سرمایهگذاری جسورانهای در زمینه ابزارهای حاکمیتی برای پروتکلهای غیرمتمرکز وجود ندارد.
پلتفرم Step Finance (ردیاب سبد سهام و تحلیل سولانا) سرمایه کافی برای ساخت یک محصول واقعی را جذب کرده بود. در ماه ژانویه، یک حمله فیشینگ روی دستگاه یکی از مدیران، ۲۶۱,۸۵۴ واحد SOL (به ارزش حدود ۳۵ میلیون دلار) را از کیف پول چندامضایی (Multisig) پروتکل تخلیه کرد. سرمایه نجات هرگز نرسید و در حالیکه تیم «تمام مسیرهای ممکن از جمله گزینههای تامین مالی و تصاحب» را بررسی کرد، هیچکدام جواب نداد و پلتفرم در ماه فوریه تعطیل شد.
پروتکل Everclear (تسویه بینزنجیرهای) به حجم معاملات ماهانه ۵۰۰ میلیون دلار رسید، اما باز هم بودجهاش تمام شد. تیم پروژه اعلام کرد:
با وجود رسیدن به حجم ۵۰۰ میلیون دلاری ماهانه، بخش حلکنندههای بینزنجیرهای هرگز به عمق تجاری مورد نیاز ما نرسید.
این شرکت به مدل B2B2C روی آورده و با چند شریک بزرگ صنعت قرارداد بسته بود، اما «مدت زمان لازم برای عملیاتی شدن آن شرکا را دستکم گرفت — و بودجه ما قبل از شروع به کار آنها تمام شد.
الگوی مشترک در تمامی این موارد، «استفاده بدون درآمدزایی» و «خزانهای متکی به توکنی بود که با افت شدید قیمت مواجه شد».
هکها اکنون حکم نابودی را دارند!
همگام با موج تعطیلیها، بدترین دوره حملات و هکهای دیفای در تاریخ در حال رخ دادن است. گزارش Blockaid برآورد میکند که در نیمه اول سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۱ میلیارد دلار در اثر هکهای آنچین از دست رفته است — بیشتر از کل سال ۲۰۲۵ به طور یکجا.
آوریل ۲۰۲۶ از نظر تعداد حملات، هکشدهترین ماه در تاریخ کریپتو بود. تنها دو حمله بخش عمدهای از خسارات را به خود اختصاص دادند: هک ۲۹۳ میلیون دلاری Kelp DAO در ۱۸ آوریل، و سرقت ۲۸۵ میلیون دلاری از Drift Protocol در ۱ آوریل که در آن هکرهای وابسته به کره شمالی شش ماه را صرف مهندسی اجتماعی برای نفوذ به این صرافی مبتنی بر سولانا کردند، بدون اینکه حتی یک خط از کدهای قرارداد هوشمند را هک کنند.
موسسه TRM Labs برآورد میکند که بازیگران مرتبط با کره شمالی ۶۶ درصد از کل خسارات هک کریپتو را در نیمه اول سال ۲۰۲۶ به خود اختصاص دادهاند — که این رقم نسبت به ۶۴ درصد در سال ۲۰۲۵ و زیر ۱۰ درصد در اوایل این دهه، افزایش یافته است. پیچیدگی این عملیاتها، حداقل هزینه لازم برای امنیت را به سطحی بالاتر از توان پروتکلهای سطح متوسط رسانده است.
آنچه در این چرخه تغییر کرده، اتفاقات پس از هک است. قبلاً، جامعه پروژهها متحد میشدند و خزانهها کسر بودجه را جبران میکردند و منجر به بازگشت پروژه میشدند. در سال ۲۰۲۶، خزانههای مبتنی بر توکن قبلاً توسط بازار نزولی خالی شدهاند و شرکتهای سرمایهگذاری جسورانه دیگر مانند گذشته چکهای نجات برای پروتکلها صادر نمیکنند. همچنین مشکل نقدینگی وجود دارد که از زمان پاکسازی ۱۹ میلیارد دلاری اهرمها در ماه اکتبر هنوز بهبود نیافته است و آلتکوینها را در برابر نوسانات شدید قیمت و فروشهای سریع به محض انتشار کوچکترین اخبار منفی، بیدفاع گذاشته است.
مشکل «پروژههای زامبی»!
همه پروتکلهای مرده به پاکیزگی از بین نمیروند. وقتی تیمها منحل میشوند و شرکتها اعلام ورشکستگی میکنند، قراردادهای هوشمندی که مستقر کردهاند همچنان به کار خود ادامه میدهند و کد آنها هرگز واقعاً نمیمیرد.
در ماه جولای، یک هک ۶ میلیون دلاری در Lazy Summer Protocol مستقیماً به Stream Finance ردیابی شد؛ پروتکلی که در نوامبر ۲۰۲۵ از هم پاشیده بود. هشت ماه پس از خاموش شدن Stream Finance، کدهای حلنشده از این پروتکل مرده به بردار حمله برای یک پروتکل زنده تبدیل شد.
تعطیلی مونبیم (Moonbeam) ابعاد ملموستری از همین مشکل را نشان میدهد. این زنجیره در ۳۱ جولای تولید بلاک را متوقف کرد. هر دارایی باقیمانده در پروتکلهای دیفایِ مستقر روی مونبیم — از جمله موقعیتها در پروتکل وامدهی Moonwell — اکنون غیرقابل دسترسی است. قراردادها هنوز وجود دارند اما دیگر کسی باقی نمانده که بتواند کاری برای آنها انجام دهد.
این خطر فقط متوجه کاربرانی نیست که سرمایهشان بلوکه شده است. محققان امنیتی اشاره کردهاند که قراردادهای رهاشده اغلب حاوی آسیبپذیریهای وصلهنشدهای هستند که قبل از تعطیلی تیم اولویتبندی نشده بودند، و گزارشهای ممیزی که کاربران به آنها اتکا میکنند برای نسخههای خاصی از کد در زمانهای مشخصی نوشته شدهاند. با تلنبار شدن پروتکلها در قبرستان کریپتو، تعداد قراردادهای زنده اما «بیسرپرست» روی زنجیرههای اصلی در حال افزایش است.
چه کسانی همچنان پابرجا هستند؟
عامل مشترک در میان پروتکلهایی که نه تنها دوام آوردهاند بلکه در طول بازار نزولی رشد کردهاند ساده است: آنها به دلار درآمد ایجاد میکنند، نه به توکن اختصاصی خود.
صرافی غیرمتمرکز معاملات دائمی Hyperliquid در ۳۰ ژوئن — کمتر از دو سال پس از راهاندازی و در حین بازار نزولی کریپتو — از ۱ میلیارد دلار کارمزد انباشته عبور کرد. حجم معاملات آن با افت بازار افزایش یافت و این پروتکل اکنون ۷۰ درصد از بازار معاملات دائمی غیرمتمرکز را در اختیار دارد.
پلتفرم Aave (رهبر وامدهی دیفای) تا جولای ۲۰۲۶ بیش از ۱۲ میلیارد دلار سپرده داشت و سالانه بیش از ۱۰۰ میلیون دلار کارمزد وام ایجاد میکرد. این پلتفرم دوره فشارهای شدید در ماه آوریل را — زمانی که هک Kelp DAO باعث خروج ۸.۴ میلیارد دلار سپرده شد — هضم کرد و به کار خود ادامه داد.
پروتکل Ether.fi (پروتکل لیکوئید ریاستکینگ) قبل از شروع بازار نزولی، پایگاه درآمدی خود را متنوع کرد. محصول کارت بدهی متصل به کریپتوی آن اکنون حدود ۵۰ درصد از درآمد پروتکل را تشکیل میدهد و کارمزد تراکنشها در سه ماهه دوم سال ۲۰۲۶ به رکورد ۲.۷۲ میلیون دلار رسید. این پروتکل ۷.۸ میلیارد دلار ارزش کل قفلشده (TVL) دارد.
بازماندگان لزوماً پیچیدهترین پروژهها از نظر فنی، دارنده بیشترین سرمایه، یا دارای بزرگترین جوامع نیستند؛ آنها صرفاً محصولی ساختند که مردم حاضرند برای آن پول پرداخت کنند.
منبع: Coindesk
