بیت کوین یا اتریوم؟ برنده جنگ کوانتومی کدام است؟

اگر بیت‌ کوین و اتریوم در یک روز اختراع شده بودند، شاید هیچ‌کس نام بیت‌ کوین را هم نمی‌شنید! در یادداشت پژوهشی که در ۱۸ می منتشر شد، تحلیلگران بانک سیتی هشدار دادند که پیشرفت‌های محاسبات کوانتومی، بازه زمانی لازم برای حملات عملی به دارایی‌های دیجیتال را کوتاه‌تر کرده است. آن‌ها به نتیجه‌ای رسیدند که باید هر دارایی نهادی بیت‌ کوین را به فکر فرو ببرد: بیت‌ کوین با ریسک کوانتومی به‌مراتب بزرگ‌تری نسبت به اتریوم مواجه است و این شکاف میان آن‌ها، نه فقط به فناوری، بلکه به نحوه حاکمیت و تصمیم‌گیری (Governance) مربوط می‌شود. اما چرا؟!

این یافته، بازتاب‌دهنده مقاله جریان‌ساز و مهمی است که در اواخر ماه مارس توسط «بخش هوش مصنوعی کوانتومی گوگل» (Google Quantum AI) با همکاری دانشگاه استنفورد و بنیاد اتریوم منتشر شد. این مقاله نشان داد منابع پردازشی مورد نیاز برای شکستن رمزنگاری پایه‌ای بیت‌ کوین، تقریباً ۲۰ برابر کمتر از تخمین‌های قبلی است. یک کامپیوتر کوانتومی به اندازه کافی پیشرفته که با کمتر از ۵۰۰,۰۰۰ کیوبیت فیزیکی کار کند، می‌تواند کلید خصوصی یک بیت‌ کوین را در مدت زمان تقریبی ۹ دقیقه از روی کلید عمومی آن استخراج کند. چنین دستگاهی امروز وجود ندارد، اما فرصت برای اقدام مسئولانه سریع‌تر از آنچه بیشتر نهادها تصور می‌کنند در حال محدود شدن است. وقتی گوگل زنگ خطر را به صدا درمی‌آورد و بانک سیتی در همان سه‌ماهه آن را تایید می‌کند، این دیگر یک نگرانی حاشیه‌ای نیست؛ این یک تیر خلاص است و هدف آن مستقیماً بیت‌کوین است.

چرا بیت‌ کوین آسیب‌پذیر است؟

امنیت بیت‌ کوین بر الگوریتم‌های امضای دیجیتال منحنی غول‌پیکر (منحنی بیضی‌وار) استوار است. وقتی بیت‌ کوین خرج می‌کنید، کلید عمومی شما برای مدت کوتاهی روی شبکه (onchain) آشکار می‌شود. در محاسبات کلاسیک و کامپیوترهای امروزی، معکوس کردن این فرآیند برای به دست آوردن کلید خصوصی غیرممکن است. اما کامپیوترهای کوانتومی که «الگوریتم شور» (Shor’s algorithm) را اجرا می‌کنند، اصولاً می‌توانند دقیقاً در همان پنجره زمانی کوتاهی که یک تراکنش در حال پخش در شبکه است، این کار را انجام دهند. مقاله گوگل این موضوع را صرفاً به صورت تئوری تایید نمی‌کند، بلکه آن را با چنان دقتی اندازه‌گیری می‌کند که هرگونه ابهامِ آرامش‌بخش را از بین می‌برد.

«نیک کارتر»، هم‌بنیان‌گذار موسسه Coin Metrics و یکی از هوشمندترین افراد در حوزه دارایی‌های دیجیتال، ماه‌هاست که این زنگ خطر را به صدا درآورده است. کارتر در مجموعه‌ای از مقالات که از اکتبر ۲۰۲۵ آغاز شد، محاسبات کوانتومی را «بزرگ‌ترین ریسک بلندمدت برای رمزنگاری هسته بیت‌کوین» نامید و توسعه‌دهندگان را به «خواب‌گردی به سمت فروپاشی» متهم کرد. او تخمین می‌زند که یک کامپیوتر کوانتومی می‌تواند رمزنگاری منحنی بیضی‌وار را در اوایل سال ۲۰۲۸ به‌طور جدی بشکند. در یک مقیاس کوانتومی کافی، تقریباً ۶.۹ میلیون بیت‌کوین (BTC) ممکن است آسیب‌پذیر باشند؛ از جمله کیف‌پول‌های قدیمی و خروجی‌های تپ‌روت (Taproot) که تا سال ۲۰۲۵ بیش از ۲۱ درصد از کل تراکنش‌های بیت‌کوین را تشکیل می‌دادند.

مشکل حاکمیت در بیت‌کوین

ممکن است کسی بپرسد: آیا بیت‌کوین نمی‌تواند به‌سادگی خود را ارتقا دهد؟ بله، در تئوری می‌شود؛ اما در عمل، دقیقاً همین‌جاست که ریسک دوچندان می‌شود!

ساختار حاکمیت و تصمیم‌گیری در بیت‌کوین به صورت عامدانه محافظه‌کارانه و مبتنی بر اجماع همگانی است، که این امر فرآیند ارتقا را به شدت کند می‌کند. برای نمونه، پیاده‌سازی ارتقای SegWit از زمان ایده تا پذیرش گسترده حدود ۸.۵ سال طول کشید. ارتقای تپ‌روت (Taproot) نیز تقریباً ۷.۵ سال زمان برد. پروژه‌های کوانتومی فعلی یعنی BIP-360 و BIP-361، تا سال ۲۰۲۶ هنوز در مرحله پیش‌نویس یا شبکه‌های آزمایشی اولیه (تست‌نت) قرار دارند. یک انتقال کامل در لایه پایه بیت‌ کوین به امضاهای پسا-کانتومی، جنجالی‌ترین تغییری خواهد بود که بیت‌ کوین تا به حال به خود دیده است. همان‌طور که کارتر مستند کرده، اکثر توسعه‌دهندگان اصلی بیت‌ کوین (Bitcoin Core) نگرانی چندانی بابت فوریت این موضوع نشان نداده‌اند؛ رویکردی که دست‌کم، یک ضعف حاکمیتی جدی برای هر نهادی است که بیت‌کوین را در خزانه خود نگه می‌دارد. یک جهش کوانتومی هرگز مودبانه منتظر اجماع کمیته‌های تصمیم‌گیری نخواهد ماند.

اتریوم از قبل دست به کار شده است!

اینجاست که مسیر این دو دارایی کاملاً از هم جدا می‌شود. رویکرد اتریوم در برابر مقاومت کوانتومی، یک تکاپوی انفعالی و از روی ناچاری نیست؛ بلکه یک نقشه راه ساختاریافته است که در حال حاضر بر اساس استانداردهای رمزنگاری پسا-کانتومی NIST (نهایی‌شده در اوت ۲۰۲۴) در حال اجراست.

ارتقای «پکترا» (Pectra) که در می ۲۰۲۵ روی شبکه اصلی اتریوم پیاده‌سازی شد، قابلیت EIP-7702 را معرفی کرد که گامی حیاتی به سوی «انتزاع کامل حساب» (Account Abstraction) است. معماری اتریوم به جای اینکه نیازمند یک هارد فورک اجباری در کل شبکه باشد، به هر حساب کاربری اجازه می‌دهد تا فرآیند تایید امضای خود را انتخاب کرده و به صورت داوطلبانه به امضاهای امن پسا-کانتومی مهاجرت کند. هارد فورک بعدی به نام «هگوتا» (Hegotá) که برای نیمه دوم سال ۲۰۲۶ برنامه‌ریزی شده است، این ویژگی را فراتر برده و در سطح پروتکل تثبیت می‌کند. بنیاد اتریوم اهداف ساختاریافته‌ای را تعیین کرده است که اتمام زیرساخت‌های اصلی پسا-کانتومی را برای حدود سال ۲۰۲۹ هدف قرار می‌دهد و هم‌اکنون شبکه‌های توسعه فعال و میان‌شبکه‌ای روی چندین کلاینت مختلف در حال اجرا هستند.

تضاد این وضعیت با فلج حاکمیتی بیت‌کوین نمی‌تواند از این آشکارتر باشد. اتریوم به گونه‌ای طراحی شده است – چیزی که در بیت‌کوین وجود ندارد – که بتواند دقیقاً این نوع ارتقای بنیادین را پذیرا باشد. این یک اتفاق تصادفی نیست؛ این نتیجه معماری هوشمندانه است.

محاسبات نهادی

برای مدیران مالی شرکت‌ها و مدیران صندوق‌های ثروت ملی، ریسک کوانتومی دیگر یک سناریوی دور از ذهن نیست که بتوان آن را در پانویس گزارش‌ها نادیده گرفت. دولت‌ها از همین حالا با آن به عنوان یک مسئله عملیاتی برخورد می‌کنند. آژانس‌های فدرال ایالات متحده بر اساس یادداشت امنیت ملی شماره ۱۰، تا آوریل ۲۰۲۶ مهلت داشتند تا برنامه‌های انتقال به رمزنگاری پسا-کانتومی خود را ارائه دهند. اتحادیه اروپا هدف مقاومت کوانتومی را برای زیرساخت‌های حیاتی خود تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است. همچنین گروه کارشناسان سایبری G7 در ژانویه ۲۰۲۶ یک نقشه راه هماهنگ برای بخش مالی منتشر کرد. این ساختارِ انطباق، به مرور زمان به دارایی‌های دیجیتال موجود در خزانه‌داری‌ها نیز تعمیم خواهد یافت.

سوال پیش روی هر نهادی که بیت‌کوین دارد این است که آیا آن‌ها با دارایی‌ای راحت هستند که نقشه راه مقاومت کوانتومی آن هنوز در حد پیش‌نویس است، سرعت تصمیم‌گیری‌اش به اندازه تغییرات زمین‌شناسی کند است و جامعه توسعه‌دهندگانش بر سر اینکه آیا اصلاً این موضوع فوریتی دارد یا خیر، دچار اختلاف نظر هستند؟

در مقابل، سوال برای هر نهادی که اتریوم را بررسی می‌کند این است که آیا دارایی‌ای را می‌خواهند که دارای یک مسیر ارتقای ساختاریافته، شفاف و از قبل شروع‌شده باشد؟

اتریوم دارایی تطبیق‌پذیرتر، توانمندتر و با دوام‌تری است. مقاله گوگل همان چیزی است که در نهایت به این باور، یک پاسخ غیرقابل‌انکار و از نظر فنی مستدل برای سخت‌ترین سوال در استراتژی خزانه‌داری دارایی‌های دیجیتال می‌دهد: کدام دارایی برای ماندگاری ساخته شده است؟

اتریوم دارایی بی‌نقصی نیست؛ هیچ دارایی‌ای بی‌نقص نیست. اما در بستر ریسک کوانتومی، اتریوم دارایی‌ای است که معماری آن برای بقا در برابر آنچه در راه است، مهندسی شده است. اگر کارتر و گوگل درست گفته باشند، این تمایز اهمیت بسیار بزرگی خواهد داشت، آن هم بسیار زودتر از آنچه بیشتر مردم انتظارش را دارند.

منبع: Coindesk